آناتومی ستون فقرات و سیستم عصبی محیطی

نخاع

طناب نخاعی امتدادی از سیستم عصبی مرکزی (‏CNS‏) است که شامل مغز و نخاع می باشد. طناب نخاعی در پایین ساقه ‏مغز، در منطقه ای به نام بصل النخاع آغاز می شود، و در کمر به تدریج باریک می شود و مخروط انتهایی (‏Conus medullaris‏) را ایجاد کرده و در آن نقطه به پایان میرسد. ‏

از لحاظ کالبد شناسی، طناب نخاعی از راس بالاترین استخوان گردن یا به عبارتی اولین مهره ی گردن به نام مهره ‏C1، امتداد ‏یافته و تقریبا تا سطح بالاترین مهره کمری به نام مهره ی ‏L1‏ می رسد. مهره ی ‏L1‏ بالاترین استخوان کمر بوده و درست در ‏زیر قفسه سینه قرار دارد. طول طناب نخاعی حدود ۱۸ اینچ (۴۵ سانتی متر) است و شکل نسبتا استوانه ای دارد. بخش های ‏سرویکال (گردنی) و لومبار (کمری) دو منطقه برجسته طناب نخاعی را ایجاد کرده اند. یک بافت همبند به نام فیلوم ترمینال ‏یا رشته ی انتهایی از را مخروط انتهایی شروع شده و تا لگن ادامه می یابد.

در انتهای طناب نخاعی (یعنی مخروط انتهایی)، ناحیه “دم اسب” قرار دارد؛ این ناحیه مجموعه ای از عصب هایی است که ‏نامش از کلمه لاتین “‏cauda equina‏”، به معنای دم اسب برگرفته شده است (آناتومیست ها یا کالبد شناسان اولیه فکر ‏می کردند که مجموعه ی این اعصاب شبیه دم اسب است).‏

مایع مغزی نخاعی (‏CSF) طناب نخاعی را احاطه می کند، که آن هم توسط سه لایه محافظ به نام مننژ یا پرده های مغزی ‏‏(سخت شامه، عنکبوتیه و نرم شامه) محافظت می شود.

آناتومی ستون فقرات

مهره های ستون فقرات

نخاع در داخل ستون فقرات، که از ۳۳ استخوان به نام مهره‏ ‏ ساخته شده است، قرار دارد. پنج مهره به هم متصل شده و ‏استخوان ساکروم یا خاجی (بخشی از لگن) را تشکیل می دهند، و چهار مهره کوچک به هم متصل شده و استخوان دنبالچه ‏را به وجود می آورند.‏ ستون فقرات (بدون در نظر گرفتن دنبالچه) به چهار بخش تقسیم شده است:

‏◾ مهره های گردنی یا سرویکال (از ۷ مهره تشکیل شده اند که در گردن قرار دارند)

‏◾ مهره های سینه ای یا توراسیک (از ۱۲ مهره تشکیل شده اند که در پشت قرار دارند و متصل به قفسه سینه می باشند)

‏◾ مهره های کمری یا لومبار (از ۵ مهره تشکیل شده اند که در کمر قرار گرفته اند)

‏◾ مهره های دنبالچه ای یا کوکسیژیال (از ۵ مهره تشکیل شده اند که در لگن قرار گرفته اند)‏

دیسک های ستون فقرات

بین جسم های مهره ای، دیسک هایی قرار دارند که به عنوان ساختار حمایتی برای ستون فقرات عمل می کنند. در واقع ‏مهره ها، به وسيله ديسك هاي بين مهره اي از يكديگر جدا مي شوند و فقط بین مهره های ‏C1‏ و ‏C2‏ دیسک وجود ندارد. ‏این دیسک های بیضی شکل یک لایه پوشاننده خارجی سخت به نام آنولوس یا حلقه دارند که بخش نرم تری به نام هسته ی ‏مرکزی (یا هسته پولپی) را احاطه کرده اند. این دیسک ها به عنوان کمک فنر برای استخوان های ستون فقرات عمل کرده و ‏ضربات وارده به ستون فقرات را خنثی می‌کنند. رباط های متصل به مهره ها نیز نقش ساختارهای حمایت کننده را دارند.

عصب های ستون فقرات

‏۳۱ جفت عصب و ریشه ی نخاعی از نخاع منشعب می شوند. هشت جفت عصب گردنی (به نام ‏C1 – C8‏) در هر سطح مهره ‏ای، از طناب نخاعی در ناحیه گردن خارج می شوند. در هر جفت، یکی از عصب ها از سمت راست خارج می شود، و دیگری از ‏سمت چپ. اولین ریشه عصبی گردن بالاتر از مهره ‏C1‏ خارج می شود. دومین ریشه عصبی گردن بین مهره های ‏C1 – C2‏ ‏خارج می شود، و ریشه های باقی مانده با همین ترتیب از مهره های تحتانی خارج می شوند. ریشه عصبی مهره ‏C8‏ بین مهره ‏های ‏C7‏ و ‏T1‏ (مهره ی توراسیک یا سینه ای) خارج می شود.

‏۱۲ جفت عصب توراسیک ( ‏T1- T12‏ ) وجود دارد. ریشه عصبی ‏T1‏ بین مهره های ‏T1‏ و ‏T2‏ خارج می شود. پنج جفت ‏عصب کمری (‏L1 -L5‏) وجود دارد. ریشه عصبی ‏L1‏ بین مهره های ‏L1‏ و ‏L2‏ خارج می شود. پنج جفت عصب خاجی یا ‏ساکرال (‏S1 – S5‏) وجود دارد. ریشه عصبی ‏S1‏ بین مهره های ‏S1‏ و ‏S2‏ خارج می شود. یک جفت عصب کوکسیژیال یا ‏دنبالچه ای (‏Co1‏) در ناحیه دنبالچه به هم می رسند.‏

از طریق دستگاه عصبی محیطی (‏PNS‏)، ایمپالس های عصبی در طول طناب نخاعی، به سوی مغز یا از سوی مغز به یک ‏محل خاص در بدن حرکت می کنند. ‏PNS‏ سیستم پیچیده ای از عصب هاست که از ریشه های عصبی نخاعی منشعب می ‏شود. این اعصاب خارج از کانال نخاعی به سمت اندام های فوقانی (بازوها، دست ها و انگشتان)، عضلات تنه، اندام های تحتانی ‏‏(ساق پاها، پاها و انگشتان پا) و ارگان های بدن حرکت می کنند.‏

هر گونه وقفه و اختلالی در عملکرد طناب نخاعی، به دلیل بیماری یا آسیب دیدگی در یک سطح خاص، ممکن است به از بین ‏رفتن حس و عملکرد حرکتی، پایین تر از آن سطح، منجر شود. بسته به شدت بیماری یا آسیب دیدگی، از بین رفتن عملکرد ‏ممکن است دائمی باشد.‏