آنچه بیماران باید بعد از جراحی دیسک کمر بدانند

نويسنده : دكتر شهرام محقق ، متخصص طب ورزشي ، استاديار دانشگاه

این اطلاعات برای شما بیمار گرامی که به تازگی تحت عمل جراحی دیسک کمر (دیسککتومی،میکرودیسککتومی و لامینکتومی ) قرار گرفته اید تنظیم شده است. رعایت دقیق توصیه ها ی ذکر شده میتواند  منجر به بازگشت سریعتر  شما به کار و زندگی روزمره  شود. تحقیقات نشان داده است که هر چقدر بازگشت شما به کار و فعالیت روزمره سریعتر باشد ،نتیجه جراحی بهتر خواهد بود.

درد بعد از جراحی

درد بعد از جراحی ممکن است وجود داشته باشد و  در صورت نیاز با تجویز مسکن توسط پزشک معالج قابل کنترل خواهد بود.در صورتی که  درد شما شدید و غیر قابل تسکین باشد با پزشک جراح خود تماس  بگیرید. برگشت سریعتر  شما به فعالیتهای پیش از جراحی به کاهش درد شما کمک خواهد کرد. با این حال جهت رسیدن به سطح فعالیتهای  پیش از جراحی عجله نکنید و طبق  این راهنما جلو بروید. .

درد شدید و غیر قابل تسکین، اختلالات عصبی پیشرونده  و تشدید علایم در پاها سه علامت خطر در بیماران جراحی شده است که در صورت وقوع باید سریعا به پزشک معالج مشاوره شود.

دیسک کمر

کنترل زخم

وجود قرمزی ،درد ، ترشح و تورم محل زخم  ممکن است علامت عفونت زخم باشد  که در اینصورت بایستی به سرعت با جراح خود تماس بگیرید.

نشستن و خوابیدن و کار در خانه

از ول شدن بدن درحین نشستن پرهیز کنید. حفظ گودی کمر در هنگام نشستن و رانندگی و استفاده از پشتی یا بالش جهت پر کردن آن ضروری است.

تمرینات ورزشی بعد از جراحی دیسک کمر

وضعیت درست و نادرست نشستن

شما نباید از صندلیهای بدون پشتی یا مبلهای فرو رونده جهت نشستن استفاده کند. در دو هفته اول پس از جراحی هر ۲۰ دقیقه از وضعیت نشستن یا رانندگی خارج شوید.این زمان به تدریج بسته به تحمل شما قابل افزایش است.

خوابیدن شما باید در وضعیتی باشد که ستون فقراتتان خمیده نشود.به همین دلیل خوابیدن در وضعیت جنینی نباید صورت گیرد.خوابیدن در وضعیت طاق باز و پهلو مجاز است.

تمرینات ورزشی بعد از جراحی دیسک کمر

وضعیت خوابیدن به پشت و پهلو بعد از جراحی دیسک. به محل بالشها  در موقع خواب توجه فرمایید

دشک شما باید سفت ودر عین حال راحت باشد.خوابیدن بر روی دشکها یا تختهایی که سبب فرورفتن کمر در آن شود ممنوع است.

شما در هنگام کار منزل باید از ایستادن طولانی مدت در یک وضعیت پرهیز کرده و از خم شدن به جلو اجتناب کنید.

  هنگام کار منزل

در هنگام کار منزل از خم شدن به جلو پرهیز کرده و هنگام کارهایی که نیازمند ایستادن در یک محل است نظیر ظرف شستن،آشپزی ،اصلاح صورت و … یک پا را در لبه ای  قرار داده و زانو را خم نماید.

راه رفتن بعد از جراحی

در هفته اول پس از جراحی معمولا استراحت کافی و راه رفتن در حد تحمل و فعالیتهای محدود توصیه میشود.راه رفتن باید بتدریج افزایش یابد ولی نباید سبب خستگی شما شود.معمولا توصیه به راه رفتن چندین بار در روز به فواصل کوتاه میشود. شما میتوانید برای کنترل درد،تورم و گرفتگی عضلاتدر محل جراحی از  گذاشتن کیسه یخ بمدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه  در محل چندین بار در روز استفاده کنید.

خم شدن به جلو و حمل بار

توجه داشته باشید تا سه هفته بعد از جراحی نباید به جلو خم شوید. از جابجایی اجسام با وزن بیش از ۱۰ کیلوگرم  در ۴ تا ۶ هفته بعد از جراحی اجتناب کنید. جهت جابجایی این کار را بانزدیک شدن حداکثر به اشیاءو خم کردن مفصلهای زانو و ران و نه کمر و انقباض همزمان عضلات شکم و لگن انجام دهید

 خم شدن به جلو و حمل بار

دوش گرفتن

معمولا بسته به میزان ترمیم زخم،دوش گرفتن ۷ روز بعد از جراحی مجازاست. توجه داشته باشید تا سه هفته بعد از جراحی نباید به جلو خم شوید. در هنگام دوش گرفتن و نظافت شخصی هم به این نکته توجه کنید.

فعالیت جنسی

با جراح خود در این خصوص مشورت کنید.از انجام حرکات دردناک و یا موقعیتهایی که سبب  خم شدن بیش از حد گردن و کمر شما  میشود اجتناب کنید.دشک شما باید  سفت و در عین حال راحت باشد.از بالش اضافی برای حمایت و ثابت نگاهداشتن ستون فقرات استفاده کنید.

رانندگی و  برگشت به کار

رانندگی معمولا پس از هفته دوم مجاز است؛بااین حال بیماران با اختلال شدید قدرت عضلات پای راست ممکن است به زمان بیشتری ازاین برای انجام رانندگی نیاز داشته باشند.برگشت به کارهای دفتری معمولا ظرف یک هفته امکانپذیر است. توجه داشته باشید که از نشستن طولانی مدت در یک وضعیت اجتناب کنید و بطور متناوب وضعیت بدن خود را تغییر دهید.

فعالیتهای ورزشی و کاری

ورزشهای آبی را ۲ تا ۳ هفته پس از جراحی در صورت بهبودی کامل زخم میتوانید انجام دهید.از شیرجه زدن و پریدن داخل آب اجتناب کنید. داخل آب در وضعیت انقباض همزمان عضلات شکم ،پشت و لگن  راه بروید. به حفظ راستای طبیعی ستون فقرات در حین راه رفتن توجه کنید.شنای کرال سینه  را در هفته های اول پس از جراحی با هواگیری از جلو و نه پهاوها انجام دهید. بتدریج با افزایش پایداری ستون فقرات بقیه شنا ها را کم کم میتوانید انجام دهید ولی از انجام شنای پروانه  اجتناب کنید.

راه رفتن بر روی تردمیل بدون شیب و پدال زدن بر روی دوچرخه در صورتی که راستای طبیعی ستون فقرات حفظ شود منعی ندارد مگر آنکه دچار درد شدید یا تیر کشنده به اندامها شوید که در آنصورت با  جراح خود یا پزشک متخصص پزشکی ورزشی مشورت کنید.استفاده از دستگاههای اسکی فضایی و پله را حداقل تا یکماه بعد از جراحی به تاخیر بیندازید. دویدن تا قبل از سه ماه بعد از جراحی مجاز نیست.

 به ارگونومی صحیح نشستن و کار با رایانه توجه کنید.ارتفاع صندلی باید قابل تنظیم و بگونه ای باشد که مفصل زانو و ران حدود ۹۰ تا ۱۰۰درجه  بوده و کف پا کاملا بر روی زمین یا زیر پایی قرار گیرد. صندلی باید دارای پشتی محکم و جای دست بوده بنحوی که با قرار گرفتن ساعد بر روی آن زاویه آرنج حدود ۹۰ درجه  یا کمترباشد. ارتفاع  و محل قرارگیری موشواره(mouse) باید بگونه ای باشد که کف دست درراستای آرنج قرار گیرد. هنگام کار باید راستای طبیعی ستون فقرات حفظ شده و گردن به جلو خم نباشد. ارتفاع صفحه نمایش باید در حدی باشد که لبه بالایی آن در راستای چشمها قرار گیرد(شکل زیر).

فعالیتهای ورزشی و کاری

برگشت به کارهای سنگین و خدماتی باید حداقل ۲ تا ۳ ماه بعد از جراحی  صورت پذیرد. فعالیتهای برداشتن اشیاء بایستی با اجسام  سبک آغازشده و بتدریج در حد تحمل  بیمار و حفظ راستای ستون فقرات گسترش یابد. توجه به تکنیک صحیح در حین برداشتن و جابجایی اجسام بویژه برای کسانی که فعالیتهای شغلی و ورزشی آنها مستلزم حمل بار و اجسام سنگین است، حایز اهمیت بسیار است.جهت جابجایی ابتدا کاملا به جسم نزدیک شده و با خم کردن زانوها و نه کمر اقدام به بلند کردن آن نمایید، سپس در حالی که جسم را به بدن چسبانده حرکت کنید.به راست بودن ستون فقرات در تمام مراحل انجام این فعالیت توجه کنید( شکل ذیل )

فعالیتهای ورزشی و کاری

شروع حرکات ورزشی اختصاصی پس از جراحی

در اولین فرصتی که  بعد از جراحی شما توانایی انجام تمرینات ورزشی  اختصاصی کمر را داشته باشید،  باید شروع کنید.به نحوه صحیح انجام این تمرینات توجه کنید.کیفیت مهمتر از کمیت است.

حرکات ذیل مهمترین این تمرینات هستند.توجه کنید که  این حرکات  را حتما در ابتدا در حضور پزشک و یا فرد با تجربه ای انجام داده تا از درست انجام دادن آنها مطمئن شوید.توجه به این نکته مهم است که درد شما در حین انجام این  حرکات ممکن است بطور موقت افزایش یابد. در صورتی که این افزایش درد موقتی بوده و  توانایی  و عملکرد شما در حال افزایش باشد  نگران نشوید. در صورتی که درد شدید و غیر قابل تحمل داشتید، یا درد شما در حین  و پس از انجام تمرینات به پاها  انتشار یابد ،حرکات ورزشی را  ادامه  نداده و به پزشک جراح خود مراجعه کنید.

۱- ورزشهای تحرک بافت عصبی

 این ورزشها به منظور پیشگیری از چسبندگی بایستی در اولین زمان ممکن پس از جراحی انجام شوند.این ورزشها را میتوان هم در وضعیت طاقباز(supine) یا دمر(prone) انجام داد. این ورزشها را باید روزی چند بار انجام داد.در صورت ایجاد درد در اندام تحتانی، بایستی چند ثانیه تامل کرده تا علایم برطرف شده و سپس ورزش را ادامه دهید.

ورزشهای تحرک بافت عصبی

در حالی که به پشت خوابیده و پشت ران پای خود را گرفته اید زانوی خود را تا جاییکه درد اجازه میدهد صاف کرده ومجددا حرکت را تکرار کنید. این ورزش را حداقل روزی سه بار با ۵ تکرار انجام دهید.

ورزشهای تحرک بافت عصبی

در حالی که در وضعیت دمر خوابیده اید، زانوی خود را تا جاییکه درد اجازه میدهد خمکرده صاف میکندو متناوبا حرکت را با پای مقابل تکرار کنید.میتوان بالشی جهت سهولت انجام  تمرین زیر شکم قرار دهید.انقباض عضلات شکم در حین انجام این تمرین جهت حفظ  ثبات ستون فقرات ضروری است.

۲- ورزشهای پایدارکننده ستون فقرات

باید در اولین فرصت بعد از جراحی انجام داده و بتدریج آنها راافزایش دهید. این ورزشها بسیار مهم هستند، چون با افزایش قدرت عضلات پایدارکننده مرکزی بدن، فشار و نیروهای وارده بر ستون فقرات را کاهش میدهند.

 ورزشهای پایدارکننده ستون فقرات

 در حالی که به پشت خوابیده اید و زانوها را خم کرده و کف پاها بر روی زمین قرار گرفته است ،شکم خود را به آرامی بداخل جمع کنید مثل حالتی که میخواهید یک شلوار تنگ بپوشید. از حبس نفس اجتناب کنید. ۵تا ۱۰ ثانیه نگاهدارید و سپس آزاد کنید .سپس سعی کنید که همزمان با عضلات عمقی شکم عضلات لگن را نیز منقبض کند بصورتی که گویا جلوی خروج ادرار را گرفته اید.انقباض همزمان این عضلات را باید حدود ۵ تا ۱۰ ثانیه بدون حبس نفس انجام دهید. این کار را روزی حداقل ۳ بار و هر بار با حداقل ۱۰ تا ۱۵ تکرار انجام دهید.

 ورزشهای پایدارکننده ستون فقرات

در حالی که عضلات شکم و لگن را همانگونه که در تمرین قبلی توضیح داده شد بطور همزمان منقبض نگاه میدارید، در وضعیت ۴ دست و پا قرار بگیرید و دستها را به  تناوب بالا و پایین آورید. پشت شما باید در حین انجام این ورزش صاف باشد.

 ورزشهای پایدارکننده ستون فقرات

در حالی که عضلات شکم و لگن را همانگونه که در تمرین قبلی توضیح داده شد بطور همزمان منقبض نگاه میدارید دستها را به  تناوب یا با هم بالا و پایین آورید.از حبس نفس پرهیز کنید.. این کار را روزی حداقل ۳ بار و هر بار با حداقل ۱۰ تا ۱۵ تکرار انجام دهید.

۳- حرکات نوسانی لگن

حرکات نوسانی لگن

در حالی که عضلات شکم و لگن را همانگونه که در تمرین قبلی توضیح داده شد بطور همزمان منقبض نگاه میدارید، قوس کمر خود را متناوبا کم و زیاد کنید. روزی ۱۰ تا ۱۵ تکرار ۳ بار در روز این حرکات را انجام دهید..

۴- کشش عضلات باسن(گلوتئال)

کشش عضلات باسن(گلوتئال)

نکته مهم سعی در کشیدن زانو به سمت بینی و حفظ راستای ستون فقرات و انقباض  همزمان عضلات شکم،لگن و پشت بدون حبس نفس است.این کشش را باید ۲۰ تا ۳۰ ثانیه برای هر پا با ۴ تکرار ۳ بار در روز انجام داد.

۵- کشش عضلات  لگن و ران

کشش عضلات لگن و ران

نکته مهم سعی درحفظ راستای ستون فقرات(جلوگیری از چرخش ستون فقرات) و انقباض  همزمان عضلات شکم،لگن و پشت بدون حبس نفس است.این کشش را باید ۲۰ تا ۳۰ ثانیه برای هر پا با ۴ تکرار ۳ بار در روز انجام داد.

۶-کشش عضلات پشت پا در وضعیت خوابیده

کشش عضلات پشت پا در وضعیت خوابیده

نکته مهم سعی در صاف نگاهداشتن زانو و حفظ راستای ستون فقرات و انقباض  همزمان عضلات شکم،لگن و پشت بدون حبس نفس است.این کشش را باید ۲۰ تا ۳۰ ثانیه برای هر پا با ۴ تکرار ۳ بار در روز انجام داد..

۷- کشش عضلات پشت پا در وضعیت ایستاده

کشش عضلات پشت پا در وضعیت ایستاده

به صاف نگاهداشتن ستون فقرات توجه کرده و در حین انجام تمرین عضلات شکم را منقبض نگاهدارید.کشش باید بین ۲۰ تا ۳۰ ثانیه در هر پا داده شده و هر روز حداقل یکبار انجام شود.از حبس نفس در حین انجام کشش پرهیز شود. کشش نباید سبب ایجاد درد شود

۸- حرکت اسکات

حرکت اسکات

زانوهای خود را تا  زاویه۶۰ درجه خم کنید. به صاف بودن ستون فقرات و انقباض  همزمان عضلات شکم و لگن توجه کنید..در صورتیکه  مشکل زانو دارید زاویه خم شدن زانو را کمتر (در حد ۳۰ تا ۴۵ درجه )در نظر بگیرید..این حرکت را  ۱۰ تا ۱۵ بار انجام داده و پس از ۲ دقیقه استراحت تا ۴ بار تکرار کنید و روزی یکبار تا ۳ بار بسته به توانتان انجام دهید. در صورتیکه   نتوانید بیش از ۸  بار تمرین را تکرار کنید ،این تمرین را یکروز در میان انجام دهید

۹-حرکات نوسانی لگن در وضعیت خوابیده به پهلو

حرکات نوسانی لگن در وضعیت خوابیده به پهلو

حفظ راستای ستون فقرات وانقباض همزمان عضلات شکم،لگن و پشت ضروری است.حرکات را بصورت مکرر و پیوسته( ۴ بار یا کمتر با فاصله ۱ تا ۲ دقیقه با۱۰ تا ۱۵ تکرار و یا کمتر در حد تحمل خود ) در هردو پهلو انجام داده و روزی حداقل ۳ بار تکرار کنید.

یک ماه بعد از انجام این تمرینات مجددا جهت ارزیابی بعدی و شروع تمرینات مشکلتر به درمانگاه  پزشکی ورزشی مراجعه کنید .