شماره تماس رزرو نوبت ۰۲۱-۶۴۴۵۰۲۱۴

غده هیپوفیز دارای بافت کوچک در ناحیه زیرین در مغز قرار دارد و هورمون های خاصی را به داخل جریان خون ترشح می کند تا عملکردهای ضروری و خاص بدن را کنترل کند. هیپوفیز از مهم ترین غده ها در بدن انسان است که کارهای مهمی مانند تولید مثل، رشد در دوران کودکی و کارکرد غده هیپوفیز را انجام می دهد.
تومور هیپوفیز رشد غیر طبیعی دارد که در غده هیپوفیز شما ایجاد می شود. بیشتر تومورهای هیپوفیز جز دسته تومور های خوش خیم هستند. آدنوم ها در غده هیپوفیز یا بافت های اطراف خود باقی می مانند و به سایر قسمت های بدن گسترش نمی یابند. تومورهیپوفیز وقتی در حال کار است می‌تواند هورمون هیپوفیز زیادی تولید کند و یا وقتی در حال کار نیست هورمونی تولید نکند و فقط کمی افزایش حجم داشته باشد.
تومور هیپوفیز بزرگ که اندازه آن ها حدود ۱ سانتی متر و یا بزرگتر است به عنوان ماکروآدنوم شناخته می شوند. اما تومورهای کوچکتر میکروآدنوم نامیده می شوند. ماکروآدنوم ها، به دلیل بزرگیشان، می توانند بر غده هیپوفیز و ساختارهای مجاور آن فشار وارد کنند.

تومور هیپوفیز

هیپوفیز چیست؟

هیپوفیز، یکی از غدههای موجود در بدن ما است که شبیه یک فندق می باشد و زیر مغز و درون حفره استخوان شب پره (اسفنویید) است و اعمال حیاتی برعهده دارد. ۰/۵ تا ۱/۵ گرم وزن دارد. شرایط فیزیولوژی بدن انسان دایما در حال تغییر است از جمله ضربان قلب- فشارخون – دمای بدن همگی در پاسخ به شرایط اطراف تغییر می کند. سیستم بدن شما دایما به طور مستمر عملکرد های حیاتی را می سنجد و نسبت به آن ها پاسخ می دهد و مدام باید بدن شما را در یک تعادل حفظ کند.
گاهی این سیستم ها غدد هیپوتالاموس و هیپوفیز را شامل می شود. غده هیپوفیز و هیپوتالاموس بخش مهمی از بسیاری از چرخه ها در بدن است. چرخه ای که دیگر غدد بدن را درگیر می کند و از طریق گردش خون به دیگر بافت ها می رسد.
هیپوتالاموس از بسیاری منابع پیام دریافت می کند و به کمک هیپوفیز آن ها را تعدیل یا تنظیم می کند. هورمون های هیپوفیز غدد اندوکراین را تحریک می کنند. یکی از مثال های آن هورمون تیرویید است که در گردن وجود دارد و هورمونی به نام TRH )هورمون آزادکننده تیرویید(تولیدمیکند. TRH از طریق هیپوفیز موجب تولید TSH )هورمون تحریک کننده تیرویید می شوند
TSH از طریق غده تیرویید موجب تحریک تولید هورمون های T3 و T4 میشود.وقتی میزان آن افزایش یابد هورمون تحریک کننده تیرویید کاهش می یابد.

غده هیپوفیز کدام هورمون ها را ترشح می کند؟

  • هورمون محرک تیروئید (TSH): کارکرد مربوط به غده تیروئید را در بدن افراد کنترل می کند.
  • هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک (ACTH): این هورمون غده های آدرنال را جهت تولید آدرنالین تحریک می کند.
  • هورمون تحریک پیاز مو (FSH): این هورمون نقش ویژه ای در دوره بلوغ و همچنین تولید مثل افراد ایفا می کند.
  • هورمون لوستینیزه کننده (LH): این هورمون به کنترل تولید مثل و همچنین رشد جنسی افراد کمک می کند.
  • هورمون رشد (GH): در کنترل رشد بدن در حین کودکی و بلوغ تاثیر ویژه ای دارد.
  • پرولاکتین (PRL): این هورمون در بانوان تولید شیر در سینه ها را در حین بارداری کنترل می کند.

اکثر غده هایی که در بدن انسان هستند عموما یک هورمون تولید می کنند، اما غده هیپوفیز به علت پیچیدگی در عملکرد و موقعیتی که در مغز و پشت بینی دارد از اهمیت بسیاری برخوردار است. تغییر در عملکرد غده هیپوفیز می تواند تاثیر ویژه ای در سلامت و حالت کلی فرد داشته باشد.

علائم تومور هیپوفیز

تومورهای بزرگ می توانند باعث کمبود هورمونی شوند. نشانه ها و علائم عبارتند از:

  • سر درد های مزمن که با گذشت زمان شدید می شوند.
  • آکرومگالی، مشکلی که بر اثر رشد بیش از حد هورمونها بعد از توقف رشد فرد اتفاق می افتد و دست و پای فرد بزرگ می شود.
  • هیپوپیتویتاریسم که در آن رشد در کودک متوقف می گردد.
  • سندروم کوشینگ که بر اثر تولید بیش از حد هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک از هیپوفیز بروز می کند که معمولا منجر به گرد شدن صورت و ایجاد یک برآمدگی بین شانه ها می گردد.
  • بیماری  ادیسون که بر اثر میزان خیلی کم هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک ایجاد می شود.
  • بالا یا پایین بودن سطح هورمون های تیروئید
  • نوسانات خلقی
  • تغییر در بینایی
  • افسردگی (دپرسیون)
  • تغییرات احساس
  • عصبانی شدن
  • کاهش حافظه
  • کاهش خواب
  • اختلالات جنسی (کاهش میل جنسی و عدم نعوظ)
  • کاهش قدرت اندام ها
  • بی اشتهایی
  • پرخوری
  • افزایش وزن
  • دیابت
  • ناباروری
  • عادت ماهانگی نامنظم
  • ترشح شیری از پستان ها

گاه یکی و یا چند علایم  با یکدیگر همراه هستند.همه‌ی افرادی که به تومور هیپوفیز مبتلا هستند، تمامی ‌این علائم را مشاهده نمی‌کنند. علائمی که در بیمار بروز می‌کند بسته به نوع تومور و اندازه و شکل آن می‌تواند بسیار متفاوت باشد. برخی تومورهای هیپوفیز ممکن است هیچ علائمی نداشته باشند.

انواع تومورهای هیپوفیز

آدنوم یا همان ورم هیپوفیز جز شایع ترین تومورهای هیپوفیز هستند؛ تومور غیر سرطانی است که بر روی غده مذکور شکل می گیرد. البته تومورهای دیگری نیز ممکن است در هیپوفیز شکل بگیرند. آدنوم های غده هیپوفیز در حالت های مختلفی دسته بندی می شوند. که ممکن است خوش خیم یا غیر سرطانی، تهاجمی یا سرطانی باشند. این نوع از تومور ها امکان دارد ترشحی باشند  (secretory tumors)  به این معنا که هورمون های خاصی را تولید می کنند یا شاید هم تولید نکنند. در صورتی که آن ها در اندازه یک سانتی متر یا بیشتر باشند، به آن ها ماکروآدنوم گفته می شود. اما اگر کوچک تر از یک سانتی متر باشند به آن ها میکرو آدنوم می گویند. انواع دیگری از تومور ها نیز ممکن است در این ناحیه شکل بگیرند اما عموما آن ها نادر هستند و عمل جراحی ای که روی آن ها انجام می شود شبیه به آدنوم های معمولی غده هیپوفیز می باشد.
هیپوفیز در پشت بینی و چشم ها  قرار دارد و هورمون هایی ترشح میکند که بسیاری از ارگان های دیگر را درگیر می کند که بیشترین آسیب را به عصب بینایی اپتیک می زند که نزدیک آن قرار دارد و موجب اختلالات بینایی می گردد.
بسیاری از تومور های هیپوفیز علایم ندارند در نتیجه تشخیص داده نمی شوند و یا گاهی کاملا تصادفی به علت عکسبرداری به دلایل دیگر شناخته می شوند.تقریبا ۲۵% مردم بدون اینکه بدانند تومور هیپوفیز دارند.

آدنومای غیر عملکردی

بیشترین تومور شایع هیپوفیز است که هورمون اضافه تولید نمی کند وبیمار متوجه علایم نمی شود مگر اینکه تغییر سایز دهد و با فشار به ساختارهای مجاور موجب سردرد و اختلالات بینایی شود. تومور های بزرگ می توانند به سلول های نرمال هیپوفیز آسیب وارد کنند و یا با  علایم کاهش تولید هورمون همراه باشد.

پرولاکتینوما (تولید کننده پرولاکتین)

این تومور های خوش خیم رایج هستند و میزان بسیار زیادی پرولاکتین ترشح می کنند.اگر بیمار خانم باشد میزان ترشح بالای پرولاکتین موجب نامنظم شدن چرخه های قاعدگی می شودو یا حتی ممکن است موجب قطع عادت ماهیانه (آمنوره) شود. این تومور ها موجب ترشح شیر از پستان می شود حتی زمان غیر از شیر دهی

اگر بیمار مرد باشد موجب کاهش میل جنسی ،کاهش تعداد اسپرم و کاهش میزان موهای بدن می شود.در همین زمان علایم سر درد و مشکلات بینایی نیز خواهند داشت.

تومور های تولید کننده آدرنوکوتیکوتروپین ACTH

آدرنوکوتیکوتروپین غده آدرنال را تحریک می کند تا استرویید متابولیسم را متاثر کندو گلوکوکورتیکویید نامیده می شود.این هورمون موجب کاهش قرمزی و تورم (التهاب) در کل بدن می شود.همچنین این ها سیستم ایمنی را کاهش می دهند.افزایش ACTH موجب بیماری کوشینگ می گرددکه این بیماری موجب ساخت چربی در صورت –گردن –شکم – نواحی  پشت و سینه ها می گردد ولی بازوها و پاها را لاغر میکند.همچنین خطوط بنفش و فشار خون بالا و کاهش قدرت استخوان ها نیز مشاهده می گردد.

درمان تومور هیپوفیز

تشخیص و درمان تومور هیپوفیز

در صورتی که متخصص مغز و اعصاب به وجود تومور هیپوفیز مشکوک باشد، انجام چند آزمایش مانند آزمایش خون و آزمایش ادرار، انجام عکسبرداری از سر ، تست بینایی تجویز می‌کند. البته قبل از انجام هر آزمایشی، پزشک، شما را معاینه و در مورد سوابق پزشکی و خانوادگی شما سوال‌هایی می‌پرسد.
گزینه های مختلف برای درمان تومورهای هیپوفیز وجود دارد . حذف تومور، کنترل رشد آن و مدیریت سطح هورمون ها با داروها از جمله این روش ها است گاهی برای درمان تومور هیپوفیز باید مجموعه‌ای از درمان‌ها را به کار گرفت. برای مثال با انجام جراحی، تومور هیپوفیز برداشته شده و‌ برای از بین بردن علائم و کوچک کردن تومورهای باقی‌مانده، از درمان دارویی استفاده می‌شود. پرتودرمانی نیز روشی است که ممکن است در درمان تومور هیپوفیز به کار گرفته شود. در این روش برای کوچک کردن اندازه‌ی تومور از امواج  اشعه X با انرژی بالا و یا اشعه‌های گاما استفاده می‌شود.
اگر تومور بر روی اعصاب بینایی فشار وارد کرده و یا میزان تولید هورمون های خاصی در بدن را دست خوش تغییر قرار داده باشد، برای برداشتن تورمو عمل جراحی انجام می شود. موفقیت عمل جراحی بستگی به نوع تومور، محل آن، اندازه آن و اینکه آیا تومور به بافت های اطراف حمله کرده است .
پس به طور کلی روش های تشخیص شامل موارد زیر است:

  • سی تی اسکن و MRI :از روش های تشخیص هستند ولی گاه بیماران به دلیل سرو صدای ایجاد شده و طول مدت زمان آن راحت نیستند که پیشنهاد می شود با یک همراه باشند.
  • بیوپسی با سوزن از محل ضایعه
  • تست های خونی و ادراری که از طریق چک هورمون ها در خون و ادرار می باشد.

جراحی برای درمان تومور هیپوفیز

دو روش اصلی جراحی برای درمان تومورهای هیپوفیز عبارتند از:

روز قبل از عمل جراحی بیمار با آزمایش خون و عکس قفسه سینه و نوار قلب جهت بیهوشی بررسی می شود.
راه های زیادی جهت درمان جراحی وجود دارد که بسته به قسمت درگیر تصمیم گیری می شود. عمل جراحی تحت بیهوشی کامل انجام شده و حدودا ۳ ساعت به طول می انجامد. از دو روش می توان جهت جراحی استفاده کرد:

  •  از طریق بینی
  •  از طریق جمجمه

امروزه اکثر جراحی ها از طریق بینی صورت می گیرد به دلیل دسترسی راحت و عوارض کمتر پس از جراحی پروسیجر: تومور از طریق بینی با برداشتن قسمت کوچکی از سینوس اسفنویید (شب پره) صورت می پذیرد و در پایان عمل ، بینی پک شده و به عمل به پایان می رسد.

روش اندوسکوپی: در روش آندوسکوپی پزشک را قادر می سازد که تومور را از طریق بینی و سینوس ها، بدون برش جراحی بردارد. در این عمل هیچ بخشی از مغز تحت تاثیر نیست و هیچ زخم و اثری از عمل وجود ندارد. برداشتن تومورهای بزرگ به این شیوه سخت است. به خصوص اگر تومور به اعصاب و یا بافت های مجاور مغز حمله کرده باشد.

روش کرانیوتومی : در این روش تومور از قسمت بالای جمجمه از طریق یک برش در پوست سر برداشته می شود. این روش برای رسیدن به تومورهای بزرگ و یا پیچیده تر ساده تر است.

نمونه جراحی آندوسکوپی از راه بینی تومور هیپوفیز توسط دکتر صمدیان

ویدیو زیر مربوط به بیمار خانم ۳۱ ساله که با دوبینی و سردرد و کاهش بینایی به مطب مراجعه کرد برای بیمار MRI و آزمایش انجام شد و تشخیص آدنوم هپیوفیز برای ایشان داد و تحت عمل جراحی آندوسکوپی قرار گرفتند تومور بیمار خارج گردید و بیمار ۳ روز پس از عمل با حال مساعد ترخیص شده اند بینایی بیمار بهبود یافت :

 

چه زمانی عمل جراحی تومور هیپوفیز ضروری می شود؟

آدنوم های غده هیپوفیز بسیار رایج هستند و از هر ۶ فرد حدود یک نفر در طول زندگی خود یک آدنوم بر روی غده هیپوفیز خود خواهد داشت.
خوشبختانه یک آدنوم که مشکلات سلامتی برای فرد ایجاد کند به ندرت در افراد اتفاق می افتد و طبق آمار های منتشر شده از هر هزار آدنوم فقط یک مورد می تواند منجر به بروز علائم گردد.
بسیاری از بیماران که مشکل آدنوم غده هیپوفیز و یا دیگر تومور های خوش خیم را دارند می توانند از انجام عمل جراحی اجتناب کنند.
در واقع برای بیماری که آدنوم هیپوفیز هیچ مشکلی ایجاد نمی کند و دارویی نیاز ندارد، انجام عمل جراحی یک درمان غیر ضروری حساب می شود. دیگر بیماران می توانند با مصرف داروهایی که تغییرات هورمونی مربوط به تومور هیپوفیز را مدیریت می کنند از انجام عمل جراحی اجتناب کنند.
معمولا تنها کسانی کاندیدای انجام عمل جراحی هستند که بدنشان پاسخ خوبی به درمان دارویی نمی دهد و یا به دلیل بروز تومور مشکلات جدی را تجربه می کنند. از جمله این مشکلات می توان به ایجاد تغییرات و یا از دست رفتن بینایی، سردردهای شدید و یا دیگر مشکلات مربوط به عدم تعادل هورمونی اشاره کرد.

مراقبت پس از جراحی تومور هیپوفیز

ممکن است پس از جراحی به ۲ ساعت ریکاوری نیز احتیاج باشدو در صوتیکه از طریق بینی جراحی صورت گرفته است به پانسمان آ احتیاج است .
گاه بعضی از بیماران به درمان با هورمون احتیاج دارند که مهم ترین آن هورمون کورتیزول می باشد.کورتیزول نوعی استرویید است که به بدن جهت مقابله با استرس کمک می کند و داروی رایج جایگزین کورتیزول هیدروکورتیزول می باشد.بیمار پس از جراحی باید تحت نظر متخصص جراح مغز و اعصاب و غدد باشد.حدود ۶-۸ هفته پس از جراحی باید پیگیری شود و چکاپ از جمله فشار خون و چک دید چشم ها و اسکن از سر صورت پذیرد.

نکات قابل توجه

طی دو سه هفته اول از دستکاری بینی بپرهیزید و اصراری به خارج کردن ترشحات با انگشت، گوش پاک کن یا هر وسیله دیگری نداشته  باشید و در صورت احساس خشکی داخل بینی از پماد ویتامین آ برای چرب کردن  سوراخهای بینی استفاده نمایید.ممکن است تا دو سه هفته اول به دلیل احتقان و تورم بافت های بینی تنفس از راه بینی برایتان سخت باشد که میتوانید از سرم فیزیولوژی جهت شست و شوی بینی اسفاده کنید و اجازه دهید تا ترشحات خارج شود.

آیا عطسه و یا سرفه پس از عمل جراحی خطرناک است؟

عطسه و یا سرفه رفلکس های طبیعی هستند و اجازه دهید تا روند طبیعی آن اتفاق بیفتد.بهتر است با دهان بازعطسه کنید چون ممکن است مسیر خروج هوا از بینی مسدود باشد و در طول مدت بهبودی از استعمال دخانیات جدا خودداری فرمایید زیرا هم مسیر هوایی نسبتا مسدود است و هم ترمیم زخم را با مشکل رو به رو می کند.

آیا خونریزی از بینی خطرناک است؟

درچند روز اول پس از جراحی ممکن است چند قطره خون وجود داشته باشد که طبیعی است و اگر خونریزی شدید از ته حلق و یا بینی را مشاهده می کنید بهتر است به پزشک خود مراجعه فرمایید.

بهبود زخم شکم

گاه ممکن است جهت پر کردن فضای خالی تومور از چربی زیر جلد شکم و یا فاشیای ران برداشته شود که در این صورت موضع باز شده ، بخیه می شود و مانند هر زخم دیگر به حدود ۱۰ روز یا دو هفته زمان احتیاج دارد تا بخیه ها جوش خورده و سپس کشیده شوند.

عوارض جراحی به ندرت رخ می دهد که شامل :

  • خونریزی بینی
  • خونریزی داخل مغزی
  • لیک (نشت) مایع مغزی نخاعی

که بهتر است به پزشک خود مراجعه فرمایید.

دیدگاه کاربران

  • مریم
    اردیبهشت ۱۵, ۱۴۰۰

    با سلام و احترام خدمت دکتر صمدیان
    سپاس از مطالب مفید تون 🙏🌸🌺🌸
    دکتر ی سوال
    در مطالب بالا فرمودید پر کاری و کم کاری تیروئید به علت تومور مغز در ناحیه هیپوفیز اتفاق می افته
    یعنی هر فردی که کم کاری یا پر کاری تیروئید داره بخاطر تومور هیپوفیز هست ؟؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *