سرگیجه معمولاً نشانه یک اختلال زمینهای در گوش داخلی، سیستم عصبی، فشار خون یا گردش خون مغز است، نه یک بیماری مستقل؛ در اغلب موارد علتی ساده و قابل درمان دارد (مانند افت فشار خون یا مشکلات گوش داخلی)، اما گاهی میتواند نشانه هشدار یک مشکل جدیتر مانند سکته مغزی باشد. سرگیجه مانند سردرد یکی از شایعترین علائم در سیستم عصبی است و با افزایش سن، شیوع آن هم بیشتر میشود؛ حدود یک سوم از افراد بالای ۷۰ سال گاهبهگاه دچار سرگیجه میشوند، در حالی که جوانان کمتر تحت تأثیر قرار میگیرند. سرگیجه در زنان نیز به دلیل نوسانات هورمونی الگوی نسبتاً متفاوتی دارد که در ادامه همین مقاله جداگانه بررسی شده است.
سرگیجه در سنین بالا
با بالا رفتن سن، افراد بیشتر از زمان جوانی از سرگیجه رنج میبرند. چرا که سرگیجه اغلب به دلیل تغییرات مرتبط با سن و بیماریهای مرتبط با سن است. سرگیجه میتواند علائمی از بیماریهای مرتبط با افزایش سن باشند. از سوی دیگر، آنها اغلب با داروهایی درمان میشوند که میتوانند به عنوان یک عارضه جانبی باعث سرگیجه شوند. در چنین مواردی از سرگیجه در سنین بالا صحبت میشود. همچنین اشکال دیگری از سرگیجه وجود دارد که میتواند در سنین بالا و همچنین در سنین جوانی رخ دهد، برای مثال سرگیجه وضعیتی خوش خیم. سرگیجه در سنین بالا اغلب خود را به صورت لرزیدن در هنگام راه رفتن نشان میدهد. این راه رفتن ناپایدار در افراد مسن میتواند عواقب بدی داشته باشد.
علائم سرگیجه و سنگینی سر چیست؟
علائم همراه با سرگیجه و سنگینی در سر اغلب منشا عصبی دارند. اینکه دقیقا کدام علائم همراه رخ میدهد بستگی به منشاء علائم اصلی دارد. بروز اختلالات ادراک حسی، مانند از دست دادن یا درک نادرست بینایی یا شنوایی مواردی از علائم سرگیجه هستند. اگر علائم همراه خیلی سریع رخ دهد، یا اگر علائم دیگری مانند تب و سفتی گردن ظاهر شود، در هر صورت باید فوراً به پزشک مراجعه کرد تا سکته مغزی یا مننژیت را رد کرد.
علت سرگیجه و سنگینی سر چیست؟
بسته به اینکه آیا سرگیجه همراه با سنگینی در سر برای اولین بار رخ میدهد یا اینکه فرد مورد نظر از قبل با علائم آن آشنا است، عوامل مختلفی باید در نظر گرفته شود. بیماریهای گوش داخلی مانند التهاب اندام تعادل (لابیرنتیت) یا عصب تامین کننده (نوریت دهلیزی) از شایعترین عوامل سرگیجه و سنگینی سر هستند.
علت سرگیجه در زنان
سرگیجه در زنان علاوه بر علل عمومی بالا، اغلب با نوسانات هورمونی مرتبط است و به همین دلیل الگوی متفاوتی نسبت به مردان دارد:
- دوران قاعدگی: نوسان سطح استروژن و پروژسترون پیش و حین قاعدگی میتواند باعث سرگیجه خفیف همراه با سردرد شود.
- بارداری: افت فشار خون، تغییر حجم خون و فشار رحم بزرگشده روی عروق از علل شایع سرگیجه در بارداری است، بهخصوص در سهماهه اول و هنگام بلند شدن ناگهانی.
- یائسگی: کاهش استروژن در این دوران میتواند با گرگرفتگی، تپش قلب و سرگیجه همراه باشد.
- کمخونی فقر آهن: خونریزی قاعدگی شدید یکی از شایعترین علل کمخونی در زنان است که با سرگیجه، ضعف و رنگپریدگی بروز میکند.
- میگرن وستیبولار: نوعی میگرن که در آن سرگیجه (نه فقط سردرد) علامت اصلی است و در زنان شایعتر از مردان است.
اگر سرگیجه در زنان با خونریزی غیرطبیعی شدید، درد شدید شکم، یا علائم عصبی همراه (مانند بیحسی یک طرف بدن) رخ دهد، باید سریع به پزشک مراجعه کرد.
علت سرگیجه ناگهانی هنگام بلند شدن چیست؟
سرگیجه ناگهانی هنگام بلند شدن ممکن است به علت افت فشار خون در مغز باشد. وقتی که شما ناگهانی از یک وضعیت نشسته یا خوابیده به وضعیت ایستاده تغیر حالت میدهید، فشار خون در برخی از عروق بدن کاهش مییابد. این موضوع باعث کاهش فشار خون در مغز نیز میشود که ممکن است به سرگیجه ناگهانی همراه با سردرد، احساس تاری دید و حتی افتادن منجر شود. این حالت را همچنین به عنوان سرگیجه پستورتیک یا سینکوپ نیز میشناسند. علاوه بر این، بیماریهای قلبی، عروقی، عصبی، اختلالات اضطرابی و استرس نیز میتوانند علت سرگیجه ناگهانی باشند. در صورت تکرار سرگیجه ناگهانی، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید تا دلیل دقیق آن را تشخیص دهند.
سرگیجه و احساس سوزن سوزن شدن
اگر سرگیجه با سوزن سوزن شدن همراه باشد، مثلاً در بازوها یا گردن، میتواند به دلیل سندرم ستون فقرات گردنی باشد. اغلب نشانههایی از سن یا ناهماهنگی استخوان ناشی از ضربه وجود دارد. اینها اعصاب عبوری را تحریک میکنند یا آنها را منقبض میکنند و باعث احساس سوزن سوزن شدن میشوند.
سرگیجه و ستون فقرات گردنی
تغییرات عضلانی یا استخوانی باعث کاهش تحرک و توانایی انتقال اطلاعات در مورد موقعیت سر میشود. درنتیجه تغیرات عضلانی میتواند باعث سرگیجه یا سبکی سر در افراد شود.
سرگیجه و تومور مغزی
سرگیجه ممکن است علت دیگری غیر از تومور مغزی داشته باشد، اما در برخی موارد، تومور مغزی میتواند عامل سرگیجه باشد. تومور مغزی یکی از عوامل سرگیجه است. تومور مغزی میتواند باعث افزایش فشار داخل جمجمه شود که منجر به سرگیجه و سایر علائمی مانند: سردرد، تاری دید، تشنج و افتادگی شود. اما باید توجه داشت که بسیاری از سرگیجهها علتی دیگر دارند و تشخیص دقیق نیاز به بررسیهای پزشکی دارد. در صورت داشتن علائمی مانند سرگیجه، تاری دید، سردرد شدید یا هر علائم دیگری که نگرانکننده هستند، بهتر است به پزشک مراجعه کنید تا علت دقیق آنها را تشخیص دهد.
سرگیجه و سبکی سر
خواب آلودگی و سرگیجه هم زمان میتواند ناشی از نوسانات فشار خون یا بیماری قلبی باشد. عدم تعادل قند خون یا یک موقعیت استرس زا از نظر روانی نیز میتواند دلیل این حالت عاطفی باشد.
سرگیجه خطرناک چه زمانی است؟ (علائم هشدار)
اغلب موارد سرگیجه خطرناک نیستند و با استراحت یا درمان علت زمینهای برطرف میشوند؛ اما در موارد زیر، سرگیجه (بهخصوص سرگیجه ناگهانی و شدید) میتواند نشانه یک اورژانس عصبی یا قلبی باشد و نیاز به مراجعه فوری دارد:
- ضعف یا بیحسی ناگهانی در یک طرف صورت، دست یا پا
- اختلال ناگهانی در تکلم یا درک گفتار
- سردرد بسیار شدید و ناگهانی، متفاوت از سردردهای معمول فرد
- تاری دید، دوبینی یا از دست دادن ناگهانی بینایی
- عدم تعادل شدید همراه با افتادن یا ناتوانی در راه رفتن
- تب بالا همراه با سفتی گردن (احتمال مننژیت)
- درد قفسه سینه، تپش قلب نامنظم یا تنگی نفس همراه با سرگیجه
در صورت بروز هر یک از این علائم همراه با سرگیجه، باید فوراً به اورژانس یا پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه کرد؛ این ترکیب علائم میتواند نشانه سکته مغزی یا سایر شرایط اورژانسی باشد.
تشخیص سرگیجه و سنگینی در سر
گرفتن تاریخچه پزشکی دقیق از بیمار با توجه به زمان اولین بروز و مدت زمان سرگیجه بسیار مهم است. همچنین پاسخ به سوال علائم در بهترین حالت چیست؟ میتواند علت اصلی را آشکار کند یا دایره عوامل احتمالی را محدود کند. همچنین شرایط قبل از سرگیجه و داروهایی که در حال حاضر مصرف میشوند نیز بیشتر بررسی میشوند. تروماهای اخیر نیز میتوانند دلیلی برای سرگیجه و احساس سنگینی در سر باشند. تمرینات پوزیشن برای تشخیص سرگیجه وابسته به موقعیت استفاده می شود. علاوه بر این، بیماریهای داخلی و عصبی به عنوان محرکهای سرگیجه باید رد شوند. این بیماریها اغلب شامل اندازه گیری فشار خون یا ECG، یا یک معاینه عصبی جهت بررسی رفلکسها است.
آزمایش نیستاگموس نیز میتواند تاثیرگذار باشد. اگر این معاینات برای تعیین علت سرگیجه کافی نباشد، گزینههای دیگری نیز وجود دارد که میتواند به تشخیص علت علائم سرگیجه و سنگینی سر کمک کند. برای مثال سی تی اسکن سر، سونوگرافی گردن و عروق مغز یا ECG طولانی مدت یا اندازه گیری فشار خون.
درمان علائم سرگیجه و سنگینی سر
درمان سرگیجه به شدت و علت آن بستگی دارد و از فردی به فرد دیگر متفاوت است. درمانهای سرگیجه و سنگینی سر شامل تمرینات موقعیت یابی در مورد سرگیجه موضعی یا معرفی یا تغییر مبتنی بر دارو در مورد عوامل وابسته به دارو یا متابولیک میشود. تمرینات اصلاحی و فیزیوتراپی میتوانند تسکین بیشتری برای سندرم ستون فقرات گردنی داشته باشند. اگر سرگیجه ناشی از یک علت روانشناختی مانند اختلال اضطراب است، درمان روان درمانی میتواند کمک کننده باشد.
سرگیجه معمولاً نشانه یک بیماری مستقل نیست، بلکه علامتی است که میتواند از مشکلات گوش داخلی، افت فشار خون، مشکلات ستون فقرات گردنی، اضطراب یا در موارد نادر بیماریهای عصبی جدیتر مانند سکته مغزی ناشی شود. تشخیص دقیق علت نیاز به بررسی پزشک دارد.
سرگیجه ناگهانی وقتی خطرناک محسوب میشود که با علائمی مانند ضعف یکطرفه بدن، اختلال گفتار، سردرد شدید غیرمعمول، تاری دید یا افتادن همراه باشد. در این موارد باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.
در زنان، علاوه بر علل عمومی سرگیجه، نوسانات هورمونی دوران قاعدگی، بارداری و یائسگی، و همچنین کمخونی فقر آهن ناشی از خونریزی قاعدگی از علل شایع سرگیجه هستند.
بسته به علت آن متفاوت است؛ سرگیجههای وضعیتی خوشخیم معمولاً طی چند ثانیه تا چند دقیقه برطرف میشوند، اما سرگیجه ناشی از مشکلات ستون فقرات گردنی یا بیماریهای مزمن ممکن است هفتهها طول بکشد و به درمان هدفمند نیاز داشته باشد.
اگر سرگیجه مکرر رخ میدهد، شدید است، یا با علائمی مانند ضعف اندام، اختلال گفتار، سردرد شدید ناگهانی یا تاری دید همراه است، باید در اسرع وقت به پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید.
کلام آخر
سرگیجه مانند سردرد یکی از شایعترین علائم در سیستم عصبی است. سرگیجه با افزایش سن افزایش مییابد. با بالا رفتن سن، افراد بیشتر از زمان جوانی از سرگیجه رنج میبرند. چرا که سرگیجه اغلب به دلیل تغییرات مرتبط با سن و بیماریهای مرتبط با سن است. سرگیجه میتواند علائمی از بیماریهای مرتبط با افزایش سن باشند. بیماریهای گوش داخلی مانند التهاب اندام تعادل (لابیرنتیت) یا عصب تامینکننده (نوریت دهلیزی) از شایعترین عوامل سرگیجه و سنگینی سر هستند.
دیدگاه کاربران
وقت بخیر . دوروزه ک سر رد شدید دارم و پشت سرم احساس سنگینی میکنم . از جام که بلند می شوم درد شدیدی پشت سرم حس میکنم طوری که تعادلم را از دست می دهم اما سریع درعرض چند ثانیه به عالت عادی بر میگردم . گوش درد و کمی گلو درد دارم .
به نظرتون واجبه که به پزشک مراجعه کنم ؟
سلام و عرض ادب
دکتر چندوقته سرم یهو سنگین میشه و انگار سفت بشه.فقط احساس سرگیجه بهم دست میده.آزمایش به تازگی دادم اما گفتن خیلی کم .کم خونی دارم.قرص هم مصرف کردم.ممنون میشم کمکم کنین.
سلام وقت بخیر دختری 17 ساله هستم چند ماهه بشدت خواب آلوده در حدی که بیدارم نکنن ممکنه کل روز خواب باشم و سرگیجه های زیاد شاید 20 بار در طول روز و سردرد هایی که مربوط به جمجمه نیست(خود مغزم درد میگیره) و سردرد هایی در بخش هایی از جمجمه و احساس سوزن سوزن شدن در پا و دست بدون دلیلی و پرش ماهیچه رو هم دارم بدون اختیار… بعضی وقتا هم بی علت قلبم شروع میکنه به محکم زدن یا تند زدن توی چند ثانیه…
ممنون از مطالب خوبتون